Cuộc thi KHKT quốc gia dành cho học sinh trung học cơ sở (THCS) và học sinh trung học phổ thông (THPT) năm học 2025-2026, vốn được xem là sân chơi học thuật quan trọng, nơi học sinh có cơ hội đưa những ý tưởng nghiên cứu của mình ra thử thách và tiếp cận môi trường khoa học bài bản hơn.
Những năm gần đây, kết quả của học sinh Việt Nam tại các sân chơi quốc tế như ISEF cũng phần nào cho thấy vai trò của cuộc thi này trong việc phát hiện, bồi dưỡng năng lực nghiên cứu.
Ảnh minh họa. Nguồn: Bộ Giáo dục và Đào tạo
Năm học 2025–2026, cuộc thi ghi nhận sự tham gia đầy đủ của các địa phương với 242 dự án dự thi. Từ đó, Ban tổ chức lựa chọn và trao 145 giải, trong đó có 14 giải Nhất.
Giữa bối cảnh đó, vấn đề liêm chính khoa học – yếu tố ngày càng được xã hội quan tâm – cũng được đặt ra rõ nét hơn. Theo Bộ GDĐT, quy trình chấm thi đã được thiết kế theo hướng nhiều lớp kiểm soát: mỗi dự án được chấm độc lập bởi nhiều giám khảo, có cơ chế loại trừ những điểm số chênh lệch lớn; đồng thời kết hợp kiểm tra trùng lặp bằng phần mềm và tra cứu trực tiếp trong quá trình đánh giá.
Liên quan đến phản ánh về dự án đoạt giải Nhất của học sinh Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy (Ninh Bình), Bộ GDĐT đã yêu cầu rà soát và thành lập tổ tư vấn độc lập để thẩm định lại. Nhóm này gồm 5 chuyên gia, tập trung đánh giá từ hồ sơ, quá trình thực hiện đến mức độ trùng lặp của đề tài.
Kết quả cho thấy dự án được triển khai đúng quy chế, với các điều kiện nghiên cứu có thể đáp ứng trong nước. Theo đánh giá của tổ tư vấn, dưới sự hướng dẫn của giáo viên và các nhà khoa học, học sinh hoàn toàn có khả năng thực hiện đề tài.
Đáng chú ý, việc kiểm tra không phát hiện dấu hiệu sao chép hay đạo văn. Mức độ trùng lặp nằm trong giới hạn cho phép, phù hợp với đặc thù kế thừa trong nghiên cứu khoa học. Dự án được nhận định có sự kết hợp giữa tham khảo có chọn lọc và quá trình thực nghiệm, phân tích riêng.
Ở góc độ chuyên môn, đề tài không đặt mục tiêu tạo ra tính mới tuyệt đối, nhưng có yếu tố sáng tạo và giá trị ứng dụng nhất định, phù hợp với năng lực nghiên cứu ở bậc phổ thông. Các phương pháp sử dụng cũng là những phương pháp phổ biến, được chấp nhận rộng rãi trong lĩnh vực khoa học vật liệu.
Việc tổ chức thẩm định độc lập, theo Bộ GDĐT, nhằm bảo đảm đánh giá khách quan và tránh ảnh hưởng đến quyền lợi của học sinh. Kết quả rà soát cho thấy chưa có căn cứ để kết luận dự án vi phạm liêm chính khoa học.
Câu chuyện từ cuộc thi KHKT quốc gia lần này cũng cho thấy, cùng với việc khuyến khích sáng tạo, yêu cầu về minh bạch và liêm chính khoa học đang ngày càng trở thành tiêu chí không thể tách rời trong các hoạt động nghiên cứu, ngay từ bậc học phổ thông.
phapluatplus