Bài toán tổ chức đơn vị hành chính cấp xã không chỉ dừng lại ở việc sáp nhập mà còn đặt ra yêu cầu xem xét những địa bàn quá rộng hoặc chưa có đủ điều kiện phát triển. Nội dung này được Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đề cập khi trao đổi với các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ về kinh tế - xã hội ngày 18/10.
Theo Bộ trưởng, sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính giữa năm 2025, việc đánh giá lại quy mô và hiệu quả hoạt động của từng xã, phường vẫn cần được tiến hành trên cơ sở thực tiễn. Trung ương đã giao các tỉnh, thành phố chủ động rà soát, xác định những bất cập và xây dựng phương án điều chỉnh nếu cần thiết.
Không phải mọi đơn vị hành chính đều phù hợp với phương án sáp nhập. Những xã, phường có quy mô nhỏ, thiếu dư địa mở rộng phát triển có thể được xem xét hợp nhất với các đơn vị lân cận. Điều kiện đặt ra là các địa bàn có sự tương đồng nhất định về kinh tế, văn hóa, xã hội và thuận lợi trong kết nối giao thông, qua đó tạo thuận lợi cho quy hoạch và khai thác nguồn lực.
Xã, phường quá nhỏ có thể đề xuất sáp nhập, quá rộng thì chia tách (Ảnh internet)
Trong khi đó, những đơn vị có phạm vi quản lý quá lớn lại đối mặt với bài toán khác. Một số xã, phường được hình thành từ việc nhập ba đến bốn đơn vị cũ có địa bàn rộng, khiến công tác điều hành và đáp ứng nhu cầu của người dân gặp khó khăn. Với những trường hợp này, địa phương có thể đề xuất phương án chia tách để nâng cao hiệu quả quản lý.
Quyền chủ động đề xuất không đồng nghĩa với việc địa phương có thể tự ý thay đổi địa giới. Theo ông Nguyễn Tiến Hải, phương án phải được lãnh đạo địa phương thảo luận, thống nhất, đồng thời lấy ý kiến người dân để tạo sự đồng thuận trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định. Địa phương cũng phải chịu trách nhiệm về đề xuất và quá trình triển khai theo đúng quy định.
Một hướng nghiên cứu khác của Bộ Nội vụ là lựa chọn một số xã, phường có điều kiện thuận lợi để phát triển thành các địa bàn hạt nhân. Thay vì đầu tư dàn trải hoặc để từng đơn vị phát triển riêng rẽ, mô hình này hướng đến việc tập trung nguồn lực tại những nơi có khả năng tạo động lực cho cả khu vực.
Dự kiến, mỗi tỉnh, thành phố chỉ lựa chọn khoảng 3-4 xã, phường. Các tiêu chí đang được nghiên cứu bao gồm vị trí thuận lợi cho kết nối vùng, quy mô phù hợp, hạ tầng và giao thông phát triển, hệ thống thông tin liên lạc đáp ứng yêu cầu, đội ngũ cán bộ có năng lực và khả năng ứng dụng công nghệ số.
Trung ương sẽ xây dựng bộ nguyên tắc, tiêu chí chung, còn việc lựa chọn địa bàn cụ thể do các địa phương cân nhắc theo điều kiện của mình. Sau khi xác định được các khu vực trọng điểm, nguồn lực sẽ được ưu tiên cho hạ tầng, nhân lực và quy hoạch có tính liên kết với các xã, phường xung quanh.
Theo định hướng này, một địa bàn có lợi thế về công nghiệp có thể kết nối với khu vực cung ứng nguyên liệu; nơi có thế mạnh về giao thông và thương mại có thể hỗ trợ lưu thông hàng hóa, phát triển dịch vụ. Sự kết nối giữa các địa phương được kỳ vọng mở rộng cơ hội sản xuất, kinh doanh và nâng cao thu nhập cho người dân.
Bộ trưởng Nội vụ lưu ý mô hình xã, phường hạt nhân chỉ nhằm tạo động lực phát triển, không làm phát sinh thêm cấp hành chính và không thay đổi mô hình tổ chức chính quyền.
Theo thống kê của Bộ Nội vụ, trong tổng số 3.321 xã, phường, đặc khu trên cả nước sau đợt sắp xếp năm 2025, có 705 đơn vị chưa đáp ứng tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên hoặc dân số theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Trong đó, 529 đơn vị chưa đạt chuẩn diện tích, 159 đơn vị chưa đạt chuẩn dân số và 17 đơn vị chưa đáp ứng cả hai tiêu chí.
Những con số này cho thấy yêu cầu tiếp tục đánh giá chất lượng tổ chức đơn vị hành chính sau sắp xếp. Tuy nhiên, việc có điều chỉnh hay không sẽ phụ thuộc vào kết quả rà soát, đặc điểm từng địa bàn và phương án được cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
nguonluc