Đổi mới giáo dục không chỉ đặt ra yêu cầu điều chỉnh chương trình phổ thông mà còn đòi hỏi thay đổi cách phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội. Trong định hướng đó, mô hình trường trung học phổ thông chuyên đang được nghiên cứu điều chỉnh theo hướng tăng cường tính liên môn, phát triển năng lực toàn diện và gắn đào tạo với định hướng nghề nghiệp.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến đối với dự thảo lần thứ ba Thông tư quy định về tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên. Theo phương án được công bố ngày 9/11, thay vì tổ chức lớp chuyên riêng theo từng môn như hiện nay, học sinh dự tuyển vào ba khối gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Nếu được ban hành, quy định dự kiến áp dụng từ năm học 2027–2028.
Điểm đáng chú ý là học sinh không phải lựa chọn ngay một môn chuyên sâu khi đăng ký dự tuyển. Trong học kỳ I lớp 10, các em được học tập, trải nghiệm và tìm hiểu những lĩnh vực quan tâm. Đến cuối học kỳ, học sinh lựa chọn hai môn chuyên sâu trong khối đã trúng tuyển, căn cứ vào năng lực, sở trường và định hướng nghề nghiệp. Từ học kỳ II, các em bắt đầu học các chuyên đề nâng cao theo lựa chọn của mình.
Bộ GD&ĐT đề xuất học sinh thi và học lớp 10 chuyên theo khối chứ không được chọn riêng lẻ từng môn như hiện nay. (Ảnh minh họa: Báo Chính phủ)
Khối Khoa học tự nhiên gồm Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tin học; khối Khoa học xã hội gồm Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý; khối Ngoại ngữ tập trung vào định hướng học tập ngoại ngữ. Học sinh vẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông và các hoạt động giáo dục theo quy định, trong đó có giáo dục nghệ thuật và giáo dục thể chất.
Cùng với thay đổi mô hình lớp học, phương thức tuyển sinh cũng được đề xuất điều chỉnh. Thí sinh đăng ký khối Khoa học tự nhiên sẽ thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu Khoa học tự nhiên. Khối Khoa học xã hội gồm Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu Khoa học xã hội. Với khối Ngoại ngữ, thí sinh dự thi Toán, Ngữ văn và bài thi Ngoại ngữ đăng ký.
Theo phương án dự thảo, bài thi Toán và Ngữ văn sử dụng đề thi chung của Sở Giáo dục và Đào tạo trong kỳ tuyển sinh lớp 10. Điểm bài thi nâng cao và bài thi Ngoại ngữ tính hệ số 2, các bài thi còn lại tính hệ số 1. Bài đánh giá năng lực hướng tới kiểm tra khả năng đọc hiểu, tư duy logic và giải quyết vấn đề, thay vì chỉ đánh giá kiến thức của một môn học riêng biệt.
Việc mở rộng phạm vi tuyển chọn theo khối có thể tạo điều kiện để học sinh phát triển nền tảng kiến thức rộng hơn trước khi đi sâu vào một số lĩnh vực. Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, các trường chuyên cần có kế hoạch tổ chức chương trình, bố trí giáo viên và xây dựng chuyên đề nâng cao phù hợp với lựa chọn của học sinh. Công tác tư vấn học tập cũng cần được chú trọng để việc lựa chọn môn chuyên sâu thực sự dựa trên năng lực, sở trường, không chỉ chạy theo xu hướng hoặc lựa chọn cảm tính.
Đối với đội ngũ giáo viên, yêu cầu đặt ra không dừng ở kiến thức chuyên môn mà còn là khả năng tổ chức dạy học liên môn, hướng dẫn học sinh tư duy độc lập và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đây là điều kiện quan trọng để trường chuyên thực hiện tốt nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng tài năng, thay vì chỉ tập trung vào thành tích thi cử.
Theo định hướng của cơ quan soạn thảo, việc điều chỉnh nhằm phát triển mô hình trường chuyên theo hướng toàn diện hơn, tăng cường định hướng nghề nghiệp và phát hiện năng lực học sinh trong quá trình học tập. Dự thảo hiện đang trong quá trình lấy ý kiến, do đó các phương án về tuyển sinh, tổ chức lớp và chương trình chuyên sâu chỉ được triển khai khi Thông tư chính thức được ban hành.
nguonluc