Phát thải CO₂ toàn cầu vẫn tăng giữa cú sốc dầu khí từ chiến sự tại Iran

Chiến sự tại Iran và việc Eo biển Hormuz đóng cửa đã đẩy giá nhiên liệu lên cao, khiến nhiều nước bớt sử dụng dầu khí trong năm 2026. Tuy nhiên, theo báo cáo của Dự án Carbon Toàn cầu được công bố tại COP31 (diễn ra từ 9-11 đến 20-11) ở Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, tổng lượng CO₂ thế giới dự kiến tăng từ 42,8 tỷ tấn năm ngoái lên 43,3 tỷ tấn năm nay.

Các nhà hoạt động Greenpeace kêu gọi giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu trong giới hạn 1,5°C tại COP31. Ảnh: Reuters

Lượng phát thải tăng thêm do mất rừng và những thay đổi khác trong sử dụng đất lớn hơn phần giảm từ nhiên liệu hóa thạch.

Khi nguồn cung dầu khí bị gián đoạn, một số nước chuyển sang sử dụng thêm than, trong khi những nước khác tìm đến các nguồn năng lượng tái tạo sẵn có trong nước.

Báo cáo dự báo lượng CO₂ từ dầu mỏ giảm gần 2%, từ khí đốt giảm khoảng 0,3%, còn từ than tăng khoảng 0,6%. Tính chung, phát thải từ nhiên liệu hóa thạch dự kiến ở mức 38,2 tỷ tấn, giảm ở mức khiêm tốn 0,4% so với năm 2025.

Trong cuộc suy thoái kinh tế năm 2009 và đại dịch Covid-19 năm 2020, phát thải từng giảm khi sản xuất và đi lại bị gián đoạn, rồi tăng trở lại khi nhu cầu phục hồi. Lần này, nếu Eo biển Hormuz mở cửa trở lại và giá nhiên liệu hạ, người dân và doanh nghiệp có thể quay lại mức tiêu thụ dầu khí trước khi nguồn cung bị gián đoạn. Glen Peters, đồng tác giả báo cáo, cho rằng mức giảm trong một năm chỉ có thể báo hiệu phát thải đã đạt đỉnh nếu bắt nguồn từ những thay đổi lâu dài trong cách sản xuất và sử dụng năng lượng.

Trong khi giá dầu khí biến động, nhu cầu năng lượng toàn cầu vẫn tăng. Theo Dự án Carbon Toàn cầu, điện gió, điện mặt trời và xe điện đã giúp đáp ứng khoảng hai phần ba phần nhu cầu tăng thêm. Một nhà máy điện mặt trời có thể tiếp tục giảm lượng than hoặc khí đốt cần dùng để phát điện sau khi giá nhiên liệu hạ, cũng như mỗi chuyến đi bằng xe điện giúp giảm nhu cầu xăng. Để phát thải giảm qua nhiều năm, các nguồn điện ít phát thải và xe điện phải được mở rộng đủ nhanh để vừa đáp ứng nhu cầu mới, vừa thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch đang được sử dụng.

Ở Trung Quốc, nơi chiếm khoảng 32% lượng CO₂ từ nhiên liệu hóa thạch toàn cầu, phát thải dự kiến giảm khoảng 1% trong năm nay, chủ yếu do tiêu thụ dầu giảm. Nước này hiện có số ô tô điện gần bằng phần còn lại của thế giới cộng lại, giúp hạn chế nhu cầu xăng. Điện gió, điện mặt trời và điện hạt nhân cũng đáp ứng phần lớn nhu cầu điện tăng thêm. Dù vậy, các nhà nghiên cứu vẫn thận trọng khi đánh giá liệu phát thải của Trung Quốc đã đạt đỉnh, bởi những giai đoạn chững lại trước đây từng kết thúc khi hoạt động kinh tế phục hồi.

Trong khi các nguồn điện ít phát thải đáp ứng phần lớn nhu cầu tăng thêm ở Trung Quốc, Ấn Độ phải đốt thêm than để phát điện trong một mùa mưa ít mưa hơn thường lệ. Thời tiết nóng khiến người dân sử dụng điều hòa nhiều hơn, kéo nhu cầu điện đi lên. Dù tiêu thụ dầu giảm nhẹ, phát thải từ nhiên liệu hóa thạch của Ấn Độ vẫn được dự báo tăng hơn 4%. Diễn biến ở hai nước cho thấy lượng CO₂ sẽ còn phụ thuộc vào nguồn điện được huy động mỗi khi nhu cầu tăng.

Khi các nước họp tại COP31, phần thay đổi có thể kéo dài sau cú sốc giá dầu nằm ở những nguồn điện sạch đã đưa vào vận hành và số xe điện đã lưu hành. Giá trị của những khoản đầu tư ấy sẽ rõ hơn khi nguồn cung dầu khí ổn định trở lại và các nền kinh tế vẫn có thể đáp ứng nhu cầu điện, đi lại và sản xuất với ít nhiên liệu hóa thạch hơn. Để tổng phát thải CO₂ đi xuống, mức giảm trong lĩnh vực năng lượng còn cần đi cùng với việc hạn chế mất rừng và phát thải từ chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

hanoimoi