Điều 4 Hiến pháp 2013
Tổng Bí thư là người giữ vai trò lãnh đạo cao nhất trong hệ thống chính trị Việt Nam, dựa trên cơ sở Điều 4 Hiến pháp 2013 về vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng Cộng sản Việt Nam. Vai trò lãnh đạo của Đảng là bao trùm lên toàn bộ các cơ quan Nhà nước, bao gồm: Quốc hội, Chính phủ, Tòa án Nhân dân và Viện Kiểm sát Nhân dân.
Tổng Bí thư Tô Lâm tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Ảnh TTXVN
Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, là chức danh lãnh đạo cao nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là chức vụ đứng đầu Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản, chủ trì công việc của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các quyền hạn khác.
Chức danh Tổng Bí thư cũng kiêm nhiệm vị trí Bí thư Quân ủy Trung ương theo quy định của Điều lệ Đảng, đồng thời cũng hiện đang đảm trách chức danh Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Với vai trò lãnh đạo Nhà nước và xã hội của Đảng, Tổng Bí thư đồng nghĩa là lãnh đạo cao nhất và là chức danh cầm quyền cao nhất trong hệ thống chính trị Việt Nam.
Bảo đảm đầy đủ các tiêu chuẩn về phẩm chất, năng lực
Tổng Bí thư là người có uy tín cao trong Trung ương, Bộ Chính trị, trong toàn Đảng và Nhân dân; là trung tâm đoàn kết, quy tụ và phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, của toàn Đảng, toàn dân và sức mạnh thời đại để thực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh":
- Tiêu biểu nhất về đạo đức, trí tuệ của toàn Đảng;
- Có trình độ cao về lý luận chính trị;
- Có kiến thức sâu, rộng, toàn diện trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, xây dựng Đảng, quản lý Nhà nước...;
- Có bản lĩnh chính trị, tư duy nhạy bén, năng lực nghiên cứu, phát hiện, đề xuất và quyết đoán; bình tĩnh, sáng suốt trước những vấn đề khó, phức tạp liên quan đến vận mệnh của Đảng, của quốc gia, của dân tộc;
- Có năng lực lãnh đạo, điều hành Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; có năng lực lãnh đạo xây dựng đội ngũ cán bộ cấp chiến lược, đặc biệt là người kế nhiệm, cán bộ chủ chốt;
- Đã kinh qua và hoàn thành tốt nhiệm vụ ở chức vụ bí thư tỉnh uỷ, thành uỷ hoặc trưởng ban, bộ, ngành Trung ương; tham gia Bộ Chính trị trọn một nhiệm kỳ trở lên; trường hợp đặc biệt do Ban Chấp hành Trung ương quyết định.
Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại Lễ kỷ niệm trọng thể 80 năm thành lập Chính phủ (28/8/1945 – 28/8/2025) và Hội nghị gặp mặt các thế hệ Lãnh đạo công tác tại Chính phủ, Bộ, Cơ quan ngang bộ, Cơ quan thuộc Chính phủ. Ảnh VGP/Nhật Bắc.
Tổng Bí thư là người giữ vai trò lãnh đạo cao nhất
Trong hệ thống chính trị Việt Nam, Tổng Bí thư là người giữ vai trò lãnh đạo cao nhất. Vị thế này được xác định bởi Điều 4 Hiến pháp 2013, quy định Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, và Tổng Bí thư là người lãnh đạo cao nhất của Đảng.
Điều 4, Hiến pháp (văn bản pháp lý cao nhất của Nhà nước) quy định: "Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của Nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, Nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội".
Từ quy định này, có thể luận giải như sau:
- Hiến pháp 2013 khẳng định Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò lãnh đạo toàn diện Nhà nước và xã hội.
- Tổng Bí thư, theo quy định của Điều lệ Đảng, là người lãnh đạo cao nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Do đó, với tư cách là người đứng đầu tổ chức lãnh đạo Nhà nước và xã hội, Tổng Bí thư là người giữ vai trò lãnh đạo chính trị (political leadership) cao nhất trong toàn bộ hệ thống.
Thẩm quyền của Tổng Bí thư theo Điều lệ Đảng
Tổng Bí thư có thẩm quyền lãnh đạo cao nhất, toàn diện và tuyệt đối trong hệ thống Đảng. Theo quy định tại Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam (thông qua tại Đại hội XIII), Tổng Bí thư chủ trì các công việc của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đồng thời là Bí thư Quân ủy Trung ương.
Thẩm quyền và vai trò thực tế của Tổng Bí thư được thể hiện qua các nhiệm vụ cốt lõi sau:
- Chủ trì công việc của các cơ quan lãnh đạo cao nhất: Tổng Bí thư chịu trách nhiệm chủ trì các hội nghị và công việc thường nhật của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư. Đây là các cơ quan đưa ra những quyết định mang tính chiến lược, các chủ trương, chính sách lớn về kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và công tác cán bộ chủ chốt của toàn bộ hệ thống chính trị.
- Lãnh đạo, kiểm tra việc thực hiện nghị quyết: Tổng Bí thư chỉ đạo, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng trong toàn hệ thống.
Theo Điều lệ Đảng, Tổng Bí thư kiêm nhiệm chức danh Bí thư Quân ủy Trung ương. Đây là thẩm quyền then chốt, hiện thực hóa nguyên tắc "Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội Nhân dân Việt Nam". Với vai trò này, Tổng Bí thư lãnh đạo việc hoạch định chiến lược quân sự, quốc phòng và các quyết sách về tổ chức, cán bộ cấp cao trong quân đội.
Tổng Bí thư Tô Lâm với Quân đội Nhân dân. Ảnh qdnd.vn.
Tổng Bí thư là Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Vai trò này (theo thông lệ và phân công của Bộ Chính trị) cho phép Tổng Bí thư lãnh đạo trực tiếp công tác thanh tra, kiểm tra, kỷ luật Đảng và xử lý các đại án tham nhũng, tiêu cực, có tác động sâu rộng đến toàn bộ bộ máy Đảng và Nhà nước.
Như vậy, thẩm quyền của Tổng Bí thư là thẩm quyền lãnh đạo trong Đảng, nhưng vì Đảng lãnh đạo Nhà nước (theo Điều 4 Hiến pháp), nên các quyết định của tập thể Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị (dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư) sẽ được thể chế hóa thành các văn bản pháp luật, chính sách của Nhà nước.
Tiêu chuẩn đặc thù của Tổng Bí thư
- Phải là người có uy tín cao nhất trong Ban Chấp hành Trung ương, là trung tâm đoàn kết của toàn Đảng;
- Yêu cầu "đã kinh qua và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ ở chức vụ bí thư tỉnh ủy, thành ủy hoặc trưởng ban, bộ, ngành Trung ương; tham gia Bộ Chính trị trọn một nhiệm kỳ trở lên";
- Một yêu cầu then chốt (theo Quy định 214) là "Đã kinh qua và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ ở chức vụ chủ chốt". Các chức vụ chủ chốt này thường được hiểu là Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, hoặc Chủ tịch Quốc hội;
Vị trí, nhiệm vụ và quyền hạn của Tổng Bí thư trong hoạt động của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực
Về vị trí: Trong bộ máy làm việc của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Tổng Bí thư nắm giữ chức vụ Trưởng Ban Chỉ đạo. Do đó, nhiệm vụ và quyền hạn của Tổng Bí thư trong Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực chính là nhiệm vụ và quyền hạn của Trưởng Ban Chỉ đạo. Theo đó, nhiệm vụ và quyền hạn của Tổng Bí thư trong hoạt động của Ban Chỉ đạo bao gồm:
Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, lãng phí tiêu cực chủ trì họp phiên thứ 28.
Một là, lãnh đạo, điều hành hoạt động của Ban Chỉ đạo, Thường trực Ban Chỉ đạo; phân công nhiệm vụ cho các thành viên, chịu trách nhiệm trước Bộ Chính trị, Ban Bí thư về hoạt động của Ban Chỉ đạo.
Hai là, chỉ đạo xây dựng chương trình, kế hoạch công tác của Ban Chỉ đạo.
Ba là, chủ trì, định hướng thảo luận, kết luận các phiên họp của Ban Chỉ đạo, cuộc họp của Thường trực Ban Chỉ đạo.
Bốn là, khi cần thiết, trực tiếp làm việc với cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân có liên quan về công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; chỉ đạo, đôn đốc, kiểm tra, giám sát việc phát hiện, xử lý một số vụ án, vụ việc tham nhũng, tiêu cực nghiêm trọng, phức tạp, dư luận xã hội quan tâm.
Năm là, trong trường hợp đột xuất, khẩn cấp không họp được Ban Chỉ đạo hoặc Thường trực Ban Chỉ đạo, trực tiếp quyết định và chỉ đạo thực hiện một số công việc cần thiết để đáp ứng kịp thời yêu cầu công tác, chịu trách nhiệm về quyết định của mình và báo cáo Ban Chỉ đạo, Thường trực Ban Chỉ đạo tại phiên họp gần nhất.
Sáu là, quyết định những vấn đề khác liên quan đến công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và hoạt động của Ban Chỉ đạo.
Chuyên cơ – hình thức vận chuyển đặc biệt dành cho các nguyên thủ quốc gia
Theo quy định của Nghị định 96/2021/NĐ-CP, chuyến bay của Tổng Bí thư thuộc loại chuyên cơ – hình thức vận chuyển đặc biệt dành cho các nguyên thủ quốc gia và lãnh đạo cấp cao, bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn, nghi lễ và tính bảo mật.
Chuyên cơ chở Tổng Bí thư Tô Lâm hạ cánh tại Helsinki, bắt đầu chuyến thăm Phần Lan, năm 2025
Các chuyến bay chuyên cơ của Việt Nam có thể được thực hiện bởi hãng hàng không trong nước hoặc đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng, tùy theo tính chất, hành trình và yêu cầu nghi lễ. Trong một số trường hợp, “chuyên khoang” tức là thuê một phần hoặc toàn bộ khoang thương mại cũng được sử dụng để bảo đảm linh hoạt và tiết kiệm nguồn lực quốc gia.
Mỗi chuyến bay chuyên cơ được thông báo và điều phối chặt chẽ giữa Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Cục Hàng không Việt Nam, cũng như phối hợp với các cơ quan hàng không dân dụng của quốc gia sở tại.
(Còn nữa)
nguonluc