Loài hoa báo hiệu năm mới
Khi những triền núi còn phủ sương lạnh, khi ruộng bậc thang đang nghỉ sau vụ gặt, hoa Tớ dày đã lặng lẽ bung nở. Từ cuối tháng mười hai dương lịch, những cây đào rừng thân gỗ vươn tán rộng bắt đầu khoác lên mình màu hồng phấn, hồng đậm, nhụy đỏ dài rung rinh trong nắng. Người Mông gọi hoa ấy là “Pằng tớ dày” nghĩa là hoa đào rừng. Với họ, đó không chỉ là hoa, mà là lời báo tin Tết sắp về, một vòng đời mới lại bắt đầu.
Với đồng bào Mông Mù Cang Chải, sắc hồng của hoa Tớ dày chính là báo hiệu của mùa xuân (Sưu tầm)
Ở La Pán Tẩn, già Sùng A Chứ thường nói rằng, năm nào Tớ dày nở đều, cánh dày và sắc hồng tươi thì năm đó bản làng yên ổn, mùa màng thuận lợi. Trước hiên nhà già, một cây Tớ dày cổ thụ đứng lặng lẽ qua bao mùa đông. Mỗi sáng, già chống gậy ra nhìn hoa, không phải để ngắm, mà để “nghe” núi rừng trả lời cho những mong ước của con người.
Theo kinh nghiệm người Mông, nếu hoa Tớ dày nở đều, cánh dày và sắc hồng tươi thì năm đó bản làng yên ổn, mùa màng thuận lợi (Ảnh Sưu tầm)
Hoa Tớ dày nở không đồng loạt. Chúng “thắp lửa” dần theo độ cao, theo hướng nắng, khiến mùa hoa kéo dài nhiều tuần. Nhờ thế, từ Dế Xu Phình, Chế Cu Nha đến Púng Luông, Lao Chải, đâu đâu cũng bắt gặp sắc hồng xen giữa màu xanh đại ngàn và những nếp nhà trình tường. Nhìn từ xa, bản làng như chìm trong một lớp sương hồng mỏng, vừa hoang dã vừa ấm áp, xua đi cái giá lạnh khắc nghiệt của mùa đông vùng cao.
Hoa không chỉ làm đẹp cảnh sắc, với người Mông, khi hoa Tớ dày nở rộ cũng là lúc hạ cây nêu cũ, sửa sang nhà cửa, chuẩn bị váy áo mới, khèn sáo mới. Tiếng khèn bắt đầu vang lên nhiều hơn trên sườn núi. Trai gái gặp nhau trong hội Gầu Tào, ánh mắt trao nhau giữa sắc hoa hồng phớt, giữa tiếng đàn môi thổn thức gọi xuân. Hoa bước vào đời sống như một phần ký ức tập thể, gắn với tín ngưỡng, lễ hội và nhịp sinh hoạt cộng đồng.
Tết Mù Cang Chải - Nơi văn hóa trở thành hành trình trải nghiệm
Nếu hoa Tớ dày là tín hiệu của Tết, thì những sản vật truyền thống chính là “vị” của mùa xuân Mù Cang Chải. Giữa rừng hoa bốn mùa, những đàn ong âm thầm góp phần tạo nên một đặc sản nổi tiếng, mật ong hoa rừng.
Mùa xuân nơi vùng cao Mù Cang Chải cũng là kết tinh của rừng, của hoa trong những giọt mật ngọt ngào (Ảnh Sưu tầm)
Anh Thào A Su đã gắn bó với nghề nuôi ong đã hơn mười năm. Anh bảo, mùa hoa Tớ dày là lúc ong khỏe nhất. Ong hút mật từ đào rừng, từ Blong song, rồi tiếp nối bằng sơn tra, thảo quả sau Tết. Nhờ nguồn hoa phong phú ấy, mật ong Mù Cang Chải có màu vàng óng, sánh đặc, mùi thơm dịu và vị ngọt mát tự nhiên. Những giọt mật ấy là kết tinh của rừng, của hoa, của khí hậu và cách con người sống hài hòa với thiên nhiên.
Giờ đây, mật ong không chỉ là thức quà quen thuộc trong mỗi gia đình người Mông, mà đã trở thành sản phẩm OCOP, được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý. Nhiều hộ dân mở mô hình du lịch trải nghiệm, cho du khách tận tay quay mật, nếm mật giữa rừng. Giữa mùa hoa Tớ dày, nhấp một thìa mật ong còn ấm mùi nắng núi, người ta dễ hiểu vì sao vùng đất này có thể giữ chân du khách không chỉ bằng cảnh đẹp, mà bằng cả hương vị.
Tiếng chày giã bánh rộn ràng cũng là âm thanh báo hiệu của mùa xuân miền sơn cước nơi đây (Ảnh Sưu tầm)
Cùng với mật ong, bánh giầy - “Pá Túa” trong tiếng Mông, là linh hồn của Tết. Bánh được làm từ gạo nếp nương trắng trong, tròn mẩy, tích tụ tinh hoa từ những thửa ruộng bậc thang. Giã bánh là công việc đòi hỏi sức lực và sự phối hợp ăn ý. Chày giã xuống nhịp nhàng, tiếng trống hội hòa cùng tiếng cười nói, tạo nên không khí rộn ràng rất riêng của những ngày đầu xuân.
Trong một hội thi giã bánh giầy giữa mùa hoa Tớ dày, chị Mùa Thị Dở ở bản Háng Chú vừa nặn bánh vừa cười hiền. Chị nói, bánh càng dẻo thì năm mới càng may mắn, gia đình càng hạnh phúc. Những chiếc bánh tròn trắng được đặt lên lá chuối xanh, giản dị mà tinh khiết. Bánh không chỉ để ăn, mà để dâng cúng tổ tiên, để trao nhau trong ngày Tết, như một lời chúc gắn kết và thủy chung.
Bánh giầy, mật ong, hoa Tớ dày, ba yếu tố tưởng như rời rạc, nhưng lại hòa vào nhau thành một chỉnh thể văn hóa. Chúng kể câu chuyện về sự biết ơn đất trời, về lao động cần mẫn, và về cách người Mông giữ gìn bản sắc giữa dòng chảy hiện đại.
Điều trân quý nhất với Mù Cang Chải chính là cách người Mông giữ gìn bản sắc giữa dòng chảy hiện đại, từ đó tạo nên sức hút lâu bền cho vùng đất này (Ảnh Vnexpress)
Ngày nay, khi nhắc đến Mù Cang Chải, người ta không chỉ nghĩ đến ruộng bậc thang mùa lúa chín, mà còn nhớ đến mùa hoa Tớ dày, mùa xuân đến sớm ở rẻo cao. Những lễ hội, những hội thi giã bánh giầy, những tour trải nghiệm mật ong, mùa hoa… đã và đang biến văn hóa bản địa thành sản phẩm du lịch bền vững, không phô trương, không đánh mất gốc rễ.
Già Sùng A Chứ vẫn ngồi bên hiên nhà mỗi sáng mùa hoa. Anh Thào A Su vẫn dẫn khách đi xem ong giữa rừng. Chị Mùa Thị Dở vẫn giã bánh, nặn bánh trong tiếng cười rộn rã. Họ không “làm du lịch” theo cách ồn ào, mà chỉ sống đúng nhịp sống của mình. Chính điều đó tạo nên sức hút lâu bền cho Mù Cang Chải.
Khi mùa đông qua đi, hoa Tớ dày rồi sẽ tàn, nhưng dấu ấn của một cái Tết vùng cao vẫn còn đọng lại rất lâu trong lòng người. Đó là cái Tết không vội vã, không hào nhoáng, mà lặng lẽ, sâu sắc, nơi hoa báo xuân, mật ngọt giữ hương rừng, bánh giầy giữ hồn núi, và con người giữ cho văn hóa của mình tiếp tục sống, tiếp tục lan tỏa giữa đại ngàn Tây Bắc./.
nguonluc