Giảm áp lực chi phí cho người dân, doanh nghiệp
Từ ngày 16-4-2026, chính sách thuế đối với xăng dầu và nhiên liệu bay được áp dụng theo Nghị quyết số 19/2026/QH16 của Quốc hội. Theo đó, thuế bảo vệ môi trường với xăng (trừ ethanol), dầu diesel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut về 0 đồng; thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng các loại cũng được giảm về 0%; xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế VAT nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào.
Theo đánh giá của các chuyên gia, việc đưa các loại thuế đối với xăng dầu và nhiên liệu bay về mức 0% không đơn thuần là một giải pháp tình thế nhằm hạ giá nhiên liệu mà ở tầm sâu hơn, đây là một quyết sách mang tính chiến lược, thể hiện rõ tư duy điều hành kinh tế linh hoạt, chủ động và nhất quán của Đảng, Nhà nước trong việc kích hoạt các động lực tăng trưởng, đồng thời củng cố nền tảng ổn định vĩ mô trong bối cảnh nhiều biến số khó lường của kinh tế toàn cầu.
Mọi điều chỉnh liên quan đến giá nhiên liệu đều phải có sự tính lan tỏa sâu rộng, tác động đa chiều đến các cân đối lớn của nền kinh tế, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng. Ảnh: DMS
Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng thuộc Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, điểm cốt lõi của chính sách giảm thuế xăng dầu về 0% nằm ở việc trực tiếp làm giảm “chi phí nền” của nền kinh tế. Trong nhiều ngành, đặc biệt là vận tải, logistics, công nghiệp chế biến - chế tạo và nông nghiệp, chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất. Khi yếu tố đầu vào này được kéo giảm, hiệu ứng đầu tiên là cải thiện ngay lập tức biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, tác động không dừng lại ở cấp độ vi mô. Khi chi phí sản xuất giảm, doanh nghiệp có điều kiện tái cơ cấu giá thành, nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt trong bối cảnh thị trường xuất khẩu đang chịu áp lực từ suy giảm nhu cầu toàn cầu. Giá thành hợp lý hơn giúp hàng hóa Việt Nam duy trì vị thế trên các thị trường quốc tế, đồng thời tạo dư địa để mở rộng thị phần.
Vị chuyên gia cũng đưa ra một khía cạnh quan trọng khác là khả năng tái khởi động các chuỗi cung ứng. Sau giai đoạn gián đoạn bởi các cú sốc bên ngoài, nhiều chuỗi sản xuất vẫn đang vận hành dưới công suất. Việc giảm chi phí nhiên liệu giúp các doanh nghiệp mạnh dạn gia tăng sản lượng, khôi phục các mắt xích trong chuỗi giá trị, từ nguyên liệu đầu vào đến phân phối cuối cùng. Đây chính là yếu tố then chốt để khơi thông dòng chảy của nền kinh tế.
Đối với ngành hàng không - lĩnh vực có mức độ phụ thuộc rất lớn vào chi phí nhiên liệu thì việc đưa thuế nhiên liệu bay về 0% không chỉ giúp các hãng bay giảm chi phí mà còn tạo điều kiện để điều chỉnh giá vé theo hướng hợp lý, qua đó kích cầu du lịch, thương mại và đầu tư. Sự phục hồi của hàng không sẽ kéo theo sự phục hồi của hàng loạt ngành dịch vụ liên quan, tạo hiệu ứng lan tỏa rộng khắp.
Theo ông Lê Hồng Hà, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines), hiện nay, giá nhiên liệu bay đã tăng gấp 3 lần so với phương án kế hoạch đã xây dựng, Vietnam Airlines với vai trò là hãng hàng không quốc gia vẫn cố gắng khắc phục khó khăn, duy trì hoạt động, tiếp tục thực hiện nhiệm vụ kết nối các địa phương, kết nối với quốc tế nhưng việc đáp ứng yêu cầu tăng trưởng 2 con số là điều vô cùng khó khăn. Do đó, việc Quốc hội ban hành nghị quyết là đáp ứng với yêu cầu thực tiễn cũng như niềm mong đợi của nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp.
Theo tính toán của lãnh đạo Vietnam Airlines, giá nhiên liệu bay Jet A1 đã tăng đột biến trong thời gian ngắn. Nếu như mức giá các hãng xây dựng kế hoạch cho năm 2026 chỉ khoảng 85 USD/thùng, thì giá trung bình tháng 3-2026 đã lên khoảng 194 USD/thùng, thậm chí có thời điểm lên tới 242,7 USD/thùng, tức gấp gần 3 lần so với kế hoạch tài chính ban đầu. Đối với Vietnam Airlines, cứ mỗi 1 USD giá dầu tăng so với kế hoạch thì chi phí tăng thêm hơn 300 tỷ đồng mỗi năm. Nếu tính từ mức giá kế hoạch lên mức giá trung bình hiện nay, chi phí tăng thêm của hãng vào khoảng 3.000 tỷ đồng/năm. Con số này cho thấy mức độ nhạy cảm cực lớn của ngành hàng không đối với biến động giá nhiên liệu.
Kiềm chế lạm phát, củng cố ổn định vĩ mô
Xăng dầu là mặt hàng có độ nhạy cao, ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và gián tiếp chi phối mặt bằng giá của hầu hết hàng hóa, dịch vụ. Trong bối cảnh giá năng lượng thế giới biến động khó lường, việc giảm thuế về 0% cho thấy vai trò điều tiết linh hoạt của Nhà nước nhằm “đi trước một bước” trong kiểm soát lạm phát. Khi giá xăng dầu trong nước được giữ ở mức hợp lý, áp lực chi phí đẩy đối với nền kinh tế sẽ giảm đáng kể, từ đó hạn chế nguy cơ hình thành vòng xoáy tăng giá.
Việc miễn giảm thuế phí xăng dầu góp phần quan trọng giúp kiểm soát lạm phát hiệu quả. Ảnh: DMS
Là người hoạt động trong ngàng xăng dầu nhiều năm, TS. Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc cho rằng, xung đột vũ trang tại Trung Đông kéo dài đã gây ra hiệu ứng “domino” khiến giá năng lượng tăng vọt, kéo theo chi phí logistics và bảo hiểm gia tăng, đe dọa trực tiếp đến sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân, do đó việc đưa các loại thuế đối với xăng dầu về 0% là cần thiết. Ông cũng nhắc lại bài học thành công của năm 2022, khi việc miễn giảm thuế phí xăng dầu đã góp phần quan trọng giúp Việt Nam kiểm soát lạm phát hiệu quả trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine.
Còn ở góc độ điều hành, việc kiểm soát tốt lạm phát tạo ra dư địa chính sách cho các công cụ vĩ mô khác, đặc biệt là chính sách tiền tệ. Khi áp lực giá cả giảm, cơ quan quản lý có thể linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh lãi suất, mở rộng tín dụng có kiểm soát, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn với chi phí hợp lý. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa (giảm thuế) và tiền tệ chính là điểm nhấn quan trọng, thể hiện năng lực điều hành tổng thể của Nhà nước.
Một điểm đáng chú ý là dù việc giảm thuế về 0% có thể làm giảm nguồn thu ngân sách trong ngắn hạn (theo tính toán của Bộ Tài chính ngân sách dự kiến hụt thu khoảng 7.300 tỷ đồng, nếu thực hiện trong 2,5 tháng tổng mức hụt thu là 18.250 tỷ đồng), nhưng đây là sự đánh đổi có tính toán. Khi nền kinh tế phục hồi và tăng trưởng tốt hơn, nguồn thu từ các hoạt động sản xuất - kinh doanh sẽ gia tăng và bù đắp cho phần hụt thu ban đầu. Nói cách khác, chính sách này mang tính “nuôi dưỡng nguồn thu” thay vì chỉ tập trung vào nguồn thu trước mắt.
Ở tầm dài hạn, quyết sách giảm thuế xăng dầu về 0% còn mở ra một yêu cầu mới là tận dụng “khoảng trống chi phí” để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Khi chi phí nhiên liệu giảm, đây là thời điểm thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất thay vì phụ thuộc vào lợi thế chi phí thấp. Đồng thời, Nhà nước có thể tiếp tục thúc đẩy các chính sách chuyển đổi năng lượng, phát triển năng lượng xanh, hướng tới một nền kinh tế ít phụ thuộc hơn vào nhiên liệu hóa thạch, tạo động lực mạnh mẽ cho nền kinh tế bứt phá trong giai đoạn tới.
hanoimoi