Bệnh không lây nhiễm (BKLN) hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Dự báo đến năm 2050, BKLN sẽ chiếm 86% tổng số ca tử vong hằng năm, tăng 90% so với năm 2019.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhấn mạnh, lối sống không khoa học, chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý và ít hoạt động thể lực là 3 nguyên nhân chính làm gia tăng các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư, tim mạch…
Cung cấp kiến thức về phòng bệnh không lây nhiễm cho học sinh Trường THCS Dịch Vọng Hậu. Ảnh: Hoàng Mai
Đáng chú ý, khoảng 70% số ca tử vong sớm ở người trưởng thành có liên quan đến những hành vi được hình thành từ tuổi vị thành niên. Đây cũng là giai đoạn nhiều thói quen về dinh dưỡng, vận động, sử dụng thuốc lá, rượu bia và chăm sóc sức khỏe được hình thành, có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.
Tại Việt Nam, BKLN đang trở thành thách thức lớn đối với hệ thống y tế, chiếm khoảng 80% số ca tử vong và hơn hai phần ba tổng gánh nặng bệnh tật. Không ít trường hợp bệnh vẫn chưa được phát hiện hoặc điều trị.
Những con số này cho thấy phòng bệnh cần được bắt đầu từ sớm, thay vì chờ đến khi bệnh xuất hiện. Với thanh thiếu niên, việc được trang bị kiến thức, kỹ năng và một môi trường sống lành mạnh có thể giúp giảm các yếu tố nguy cơ ngay từ những năm đầu đời.
Trước thực tế đó, từ năm 2019, Chương trình Sức khỏe Thanh thiếu niên (YHP) do AstraZeneca và Plan International phối hợp triển khai tại Việt Nam nhằm mục tiêu góp phần cải thiện sức khỏe và chất lượng sống của giới trẻ, đặc biệt nhóm từ 10 đến 24 tuổi.
Thay vì chỉ tập trung vào truyền thông, chương trình triển khai nhiều hoạt động tại trường học, nâng cao kiến thức và kỹ năng chăm sóc sức khỏe, đồng thời khuyến khích thanh thiếu niên tham gia vào các hoạt động phòng ngừa BKLN.
Sau hai giai đoạn, gồm giai đoạn I từ năm 2019-2023 và giai đoạn II từ năm 2023 đến nay, chương trình đã trực tiếp tiếp cận hơn 110.000 thanh thiếu niên, đồng thời lan tỏa tới hơn 2 triệu người trong cộng đồng. Kết quả đánh giá cho thấy, hơn 80% thanh thiếu niên tham gia ghi nhận những thay đổi tích cực về kiến thức, thái độ và hành vi liên quan đến phòng ngừa BKLN.
Bên cạnh hoạt động trực tiếp với thanh thiếu niên, YHP còn phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo trong đánh giá các chương trình, đề án về sức khỏe học đường và xây dựng Đề án phát triển y tế trường học giai đoạn 2026-2035.
Giai đoạn tiếp theo của YHP toàn cầu từ năm 2026 đến 2030 đặt mục tiêu tiếp cận thêm 10 triệu thanh thiếu niên, đào tạo 800.000 tuyên truyền viên trẻ và góp phần định hình 17 chính sách công trên thế giới vào năm 2030. AstraZeneca đã công bố tổng mức đầu tư hơn 100 triệu USD cho YHP giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2030, tiếp tục thúc đẩy bình đẳng y tế tại hơn 60 quốc gia trên toàn cầu.
Riêng tại Việt Nam, giai đoạn tiếp theo của chương trình sẽ được triển khai tại Hà Nội và Cần Thơ, dự kiến tiếp cận trực tiếp 49.200 thanh niên.
Trong giai đoạn mới, chương trình sẽ mở rộng trọng tâm, không chỉ hướng tới phòng ngừa BKLN và xây dựng lối sống lành mạnh mà còn tăng khả năng thích ứng của thanh thiếu niên trước những tác động của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe.