Sự chủ động, nhạy bén này không chỉ thể hiện năng lực phản ứng nhanh của hệ thống y tế trong nước mà còn nhận được sự đánh giá rất cao từ đại diện WHO tại Việt Nam.
Mối đe dọa từ chủng vi rút hiếm chưa có vắc xin
Theo thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới, đợt bùng phát bệnh do vi rút Bundibugyo (BVD) - một trong 6 chủng của vi rút Ebola - đang diễn biến phức tạp tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda. Ngày 17-5-2026, Tổng Giám đốc WHO đã chính thức tuyên bố đây là tình trạng y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế (PHEIC).
Đáng chú ý, BVD là một chủng vi rút Ebola hiếm gặp, hiện chưa có vắc xin hoặc thuốc điều trị được cấp phép. Điều này khiến việc kiểm soát dịch bệnh trở nên khó khăn và thách thức hơn rất nhiều so với các đợt bùng phát do chủng Zaire trước đây.
Hình ảnh virus Ebola. Ảnh: Medlatec.vn
Cập nhật đến ngày 21-5, hệ thống giám sát toàn cầu đã ghi nhận 85 ca bệnh xác định (bao gồm hai ca tại Uganda) và 10 ca tử vong xác định. Tuy nhiên, số liệu thực tế tại thực địa đáng báo động hơn rất nhiều. Riêng tại Cộng hòa Dân chủ Congo đã ghi nhận tới 746 ca nghi mắc và 176 ca tử vong nghi do mắc bệnh, trong đó có cả các nhân viên y tế ở tuyến đầu chống dịch. WHO nhận định quy mô thực sự của đợt bùng phát nhiều khả năng lớn hơn do việc phát hiện chậm trễ và các hoạt động điều tra dịch tễ vẫn đang được tiến hành.
Xét về mức độ nguy cơ, WHO đánh giá khả năng lây lan của dịch bệnh đang ở mức "rất cao" ở cấp quốc gia (tại CHDC Congo và Uganda), ở mức "cao" tại khu vực châu Phi. Nguyên nhân do dịch bệnh đã xuất hiện tại các khu vực đô thị, mức độ di biến động dân cư lớn, tình hình khu vực bất ổn và những hạn chế nội tại của hệ thống y tế sở tại. Dù vậy, đối với quy mô toàn cầu và riêng tại Việt Nam, WHO đánh giá nguy cơ lây lan hiện đang ở mức thấp và khẳng định dịch bệnh này không phải là một tình trạng khẩn cấp đại dịch.
Chỉ đạo toàn diện hệ thống khám chữa bệnh
Dù nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam được đánh giá ở mức thấp, với phương châm "phòng bệnh hơn chữa bệnh" và không lơ là trước bất kỳ nguy cơ dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nào, Bộ Y tế Việt Nam đã có động thái quyết liệt. Ngày 24-5, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) đã ban hành công văn hỏa tốc số gửi các cơ sở y tế trên toàn quốc nhằm chủ động lên phương án ứng phó.
Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nghiêm trọng, lây truyền do tiếp xúc trực tiếp với mô, máu, chất tiết và dịch cơ thể của động vật hoặc người nhiễm bệnh. Bệnh thường đi kèm hội chứng xuất huyết, suy đa tạng với tỉ lệ tử vong có thể lên đến 90%. Đặc biệt, người lành cũng có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với các vật dụng cá nhân của người bệnh bị nhiễm vi rút như quần áo, chăn màn hay kim tiêm đã sử dụng.
Trước tính chất nguy hiểm của chủng vi rút này, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh đề nghị Sở Y tế các tỉnh, thành phố, Y tế các Bộ, ngành và các bệnh viện trực thuộc Bộ triển khai ngay các biện pháp siết chặt gọng kìm phòng dịch:
Tăng cường kiểm soát, sàng lọc thắt lưng buộc bụng: Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải tăng cường công tác phòng, chống dịch, đặc biệt lưu ý và giám sát chặt chẽ các trường hợp mới đến hoặc trở về từ các quốc gia đang có dịch trong vòng 21 ngày.
Cách ly nghiêm ngặt và kiểm soát nhiễm khuẩn: Thực hiện việc sàng lọc, phân loại, cách ly nghiêm ngặt tất cả các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc vi rút Ebola tại cơ sở điều trị. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát công tác kiểm soát nhiễm khuẩn (IPC) tại đơn vị để bảo vệ nhân viên y tế, tránh lây nhiễm chéo.
Nâng cao năng lực hậu cần và chuyên môn: Yêu cầu các đơn vị rà soát, kiểm tra, chuẩn bị đầy đủ các phương tiện phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế, bảo đảm điều kiện cách ly và nâng cao năng lực chẩn đoán, điều trị để luôn trong trạng thái sẵn sàng tiếp nhận người bệnh.
Phối hợp liên ngành chặt chẽ: Các cơ sở điều trị phải chủ động phát hiện sớm ca bệnh nghi ngờ để cách ly, phối hợp chặt chẽ với các cơ sở y tế dự phòng tiến hành lấy mẫu xét nghiệm, chẩn đoán và kiểm soát dịch theo đúng hướng dẫn.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng chỉ đạo phải thường xuyên theo dõi, cập nhật thông tin dịch bệnh và đẩy mạnh công tác truyền thông nguy cơ. Mục tiêu là cung cấp thông tin chính thống một cách minh bạch để người dân hiểu đúng, thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh mà không hoang mang, lo lắng.
WHO đánh giá cao sự chủ động và đồng hành cùng Việt Nam
Trực tiếp theo dõi tiến trình phản ứng của Việt Nam trước dịch bệnh Ebola, Tiến sỹ Angela Pratt - Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam - đã dành những lời ghi nhận sâu sắc cho nỗ lực của Chính phủ và ngành y tế Việt Nam.
Tiến sỹ Angela Pratt - Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam chia sẻ. Ảnh: BYT
Bà Angela Pratt nhấn mạnh, WHO ghi nhận và đánh giá rất cao sự chủ động của Bộ Y tế, cũng như sự chỉ đạo khẩn trương, kịp thời của Chính phủ Việt Nam trong công tác chuẩn bị sẵn sàng hệ thống và năng lực ứng phó. Việc Việt Nam nhanh chóng triển khai chia sẻ thông tin rộng rãi và đẩy mạnh truyền thông nguy cơ ngay từ những ngày đầu là bước đi hoàn toàn đúng đắn.
Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam khẳng định, cam kết của WHO là luôn đồng hành, sát cánh cùng Bộ Y tế để bảo vệ sức khỏe người dân. Hiện tại, Văn phòng WHO tại Việt Nam đang tích cực hỗ trợ hệ thống y tế trong nước thông qua nhiều hành động cụ thể và thiết thực: "Chúng tôi đang liên tục cung cấp các thông tin cập nhật nhất về tình hình dịch bệnh và tư vấn kỹ thuật cho Việt Nam. Toàn bộ các hướng dẫn kỹ thuật mới nhất của WHO về giám sát, truy vết, xét nghiệm, quản lý lâm sàng, kiểm soát nhiễm khuẩn và quản lý cửa khẩu đang được chuyển giao để phối hợp cùng Bộ Y tế rà soát, cập nhật lại hệ thống văn bản hướng dẫn đã xây dựng từ năm 2014" - Tiến sỹ Angela Pratt chia sẻ.
Đặc biệt, ngày 22-5, WHO đã hỗ trợ Việt Nam thực hiện Đánh giá nguy cơ nhanh (Rapid Risk Assessment – RRA). Dù nguy cơ xâm nhập hiện tại được định lượng ở mức thấp, việc thực hiện RRA với sự tham gia của các bên liên quan là cơ sở khoa học quan trọng giúp Việt Nam đưa ra các biện pháp phòng ngừa sát thực tế và dựa trên bằng chứng.
Thời gian tới, một khóa tập huấn bổ sung về giám sát, phòng ngừa, kiểm soát nhiễm khuẩn cũng như chẩn đoán, quản lý lâm sàng sẽ được triển khai, nhằm cập nhật và nâng cao tay nghề ứng phó cho đội ngũ y bác sĩ tuyến đầu.
Một điểm cốt lõi khác được bà Angela Pratt lưu ý là dựa trên các khuyến nghị tạm thời từ Ủy ban Khẩn cấp, WHO khuyến nghị các Quốc gia Thành viên - bao gồm cả Việt Nam - không áp dụng các biện pháp hạn chế về đi lại và thương mại đối với các vùng dịch. Thay vào đó, tập trung nguồn lực vào việc tăng cường giám sát bám sát thực địa, truy vết, cách ly điều trị và nâng cao năng lực ứng phó tại chỗ.
Sự vào cuộc quyết liệt, chủ động của Bộ Y tế bằng văn bản chỉ đạo hỏa tốc ngày 24-5, kết hợp với sự đồng hành chuyên môn chặt chẽ từ Tổ chức Y tế Thế giới chính là lá chắn vững chắc bảo đảm cho Việt Nam luôn làm chủ tình hình, bảo vệ an ninh y tế quốc gia trước làn sóng dịch bệnh phức tạp trên thế giới.
hanoimoi