Theo dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên do Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến, phương thức tuyển sinh sẽ chuyển từ đăng ký theo từng môn chuyên sang ba khối gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ.
Với khối Khoa học tự nhiên, thí sinh dự kiến làm ba bài thi gồm Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Trong đó, bài thi Toán nâng cao có hệ số tối thiểu 2, hai bài thi còn lại tính hệ số 1. Mỗi khối áp dụng một điểm chuẩn chung, không phân bổ chỉ tiêu riêng theo từng môn chuyên.
Điểm mới này khiến nhiều phụ huynh có con định hướng thi chuyên Hóa quan tâm, bởi thay vì tập trung vào môn học sở trường, học sinh sẽ phải chuẩn bị theo phương thức đánh giá năng lực tổng hợp của cả khối.
Năng lực Hóa học có được đánh giá đúng mức?
Với những học sinh đã dành nhiều năm bồi dưỡng môn Hóa, việc thay đổi phương thức tuyển sinh có thể làm xáo trộn kế hoạch học tập. Không ít em đã đầu tư thời gian, công sức để phát triển kiến thức chuyên sâu, rèn luyện khả năng giải quyết các dạng bài tập và từng bước hình thành tư duy khoa học ở lĩnh vực mình yêu thích.
Tuy nhiên, khi chuyển sang xét tuyển theo khối Khoa học tự nhiên, kết quả Toán nâng cao sẽ có trọng số lớn trong tổng điểm. Điều này đặt ra một tình huống đáng suy nghĩ: học sinh có năng lực nổi trội về Hóa học nhưng không có thế mạnh tương ứng ở Toán nâng cao liệu có bị giảm cơ hội trúng tuyển?
Thực tế, Toán học là công cụ quan trọng đối với nghiên cứu Hóa học, đặc biệt trong tính toán, phân tích và xử lý số liệu. Tuy nhiên, năng lực giải toán nâng cao không hoàn toàn đồng nhất với khả năng tư duy hóa học. Một học sinh có thể nổi trội trong việc phân tích bản chất phản ứng, nhận diện quy luật, giải thích hiện tượng, vận dụng kiến thức vào thực nghiệm nhưng chưa chắc đạt kết quả tương xứng ở các bài toán có độ khó cao.
Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc học sinh chuyên Hóa có cần học tốt Toán hay không, mà là mức độ ảnh hưởng của điểm Toán nâng cao đến kết quả tuyển sinh có hợp lý hay không. Nếu một môn thi có trọng số lớn trở thành yếu tố chi phối cơ hội trúng tuyển, những năng lực đặc thù của học sinh ở các môn khoa học khác có nguy cơ chưa được phản ánh đầy đủ.
Đáng chú ý, dự thảo không yêu cầu thí sinh phải thi chuyên sâu cả Vật lý, Hóa học và Sinh học. Bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên được thiết kế trên nền tảng kiến thức THCS, tập trung vào khả năng đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu của từng môn.
Dù vậy, việc sử dụng điểm chuẩn chung cho cả khối vẫn đặt ra yêu cầu phải xây dựng cấu trúc đề thi và cách tính điểm sao cho có thể nhận diện những dạng năng lực khác nhau của học sinh. Đặc biệt, với những em đã bộc lộ năng khiếu rõ rệt ở Hóa học, kết quả tuyển sinh cần phản ánh được cả nền tảng kiến thức chung và khả năng chuyên biệt.
Phụ huynh lo con mất lợi thế nếu đổi quy định tuyển sinh vào lớp 10. (Ảnh minh họa: Minh Đức - VTC News)
Không để đổi mới tuyển sinh bỏ lỡ tài năng
Giáo dục toàn diện là định hướng cần thiết trong bối cảnh khoa học và công nghệ ngày càng phát triển theo hướng liên ngành. Học sinh không thể chỉ có kiến thức chuyên sâu ở một môn mà thiếu nền tảng để kết nối, vận dụng và thích ứng với những lĩnh vực mới.
Tuy nhiên, trường chuyên không chỉ có nhiệm vụ nâng cao mặt bằng kiến thức mà còn phải phát hiện, bồi dưỡng những cá nhân có năng lực vượt trội. Việc mở rộng nền tảng học tập cần đi cùng cơ chế bảo đảm học sinh có năng khiếu riêng biệt vẫn được tạo điều kiện phát triển đúng sở trường.
Đối với Hóa học, yêu cầu này có ý nghĩa đáng kể bởi đây là lĩnh vực nền tảng của nhiều ngành khoa học và công nghệ. Năng lực hóa học có thể được phát triển thành chuyên môn trong các lĩnh vực vật liệu mới, hóa dược, công nghệ sinh học, năng lượng, môi trường và công nghiệp hóa chất. Phát hiện sớm học sinh có tố chất ở lĩnh vực này sẽ góp phần tạo nguồn nhân lực nghiên cứu, ứng dụng khoa học trong tương lai.
Theo định hướng của dự thảo, mô hình trường chuyên mới không loại bỏ đào tạo chuyên sâu mà tổ chức giáo dục theo ba tầng: giáo dục toàn diện, giáo dục nâng cao theo khối và giáo dục chuyên sâu theo môn học.
Sau khi trúng tuyển, học sinh có học kỳ I lớp 10 để trải nghiệm, tham gia dự án học tập và được tư vấn trước khi lựa chọn thêm hai môn chuyên sâu bên cạnh môn chuyên bắt buộc của khối. Từ học kỳ II lớp 10, các em bắt đầu học các chuyên đề định hướng; lên lớp 11 sẽ học ổn định nội dung nâng cao theo môn chuyên.
Cách tiếp cận này hướng tới việc giúp học sinh có nền tảng liên môn rộng hơn trước khi đi sâu vào lĩnh vực lựa chọn. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đó, nhà trường cần có đội ngũ giáo viên đủ năng lực, chương trình phù hợp và điều kiện tổ chức các hoạt động thực hành, nghiên cứu khoa học. Nếu thiếu những yếu tố này, việc thay đổi cách tuyển sinh khó có thể tự tạo ra một môi trường phát triển tài năng thực chất.
Cần tính đến quyền lợi của học sinh đang ôn thi
Theo dự thảo, phương thức mới dự kiến được triển khai từ năm học 2027-2028; những trường chưa đáp ứng đủ điều kiện có thể thực hiện từ năm học 2028-2029. Đây là lộ trình dự kiến, chưa phải yêu cầu bắt buộc tất cả trường chuyên phải đồng loạt thay đổi ngay trong kỳ tuyển sinh năm 2027.
Bộ GD&ĐT cũng cho biết sẽ tiếp tục lấy ý kiến các địa phương, trường chuyên, chuyên gia, giáo viên và phụ huynh để hoàn thiện phương án. Trường hợp việc triển khai có nguy cơ gây xáo trộn hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi học sinh, lộ trình có thể được nghiên cứu điều chỉnh.
Đối với học sinh lớp 9 đã xác định hướng thi chuyên Hóa và dành nhiều thời gian ôn luyện, việc công bố sớm phương thức tuyển sinh, cấu trúc đề thi, cách tính điểm và thời điểm áp dụng có ý nghĩa quan trọng. Điều này giúp các em và gia đình chủ động chuẩn bị, tránh phải thay đổi kế hoạch trong thời gian quá ngắn.
Đổi mới tuyển sinh trường chuyên là cần thiết, nhưng hiệu quả không nên chỉ được đánh giá qua việc thay đổi môn thi hay cách chia khối. Điều quan trọng hơn là phương thức mới có phát hiện đúng những học sinh có năng lực nổi trội, tạo cơ hội để các em phát triển sở trường và từng bước trở thành nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao hay không.
Mở rộng kiến thức là để học sinh có thêm năng lực, không phải để những tài năng chuyên biệt bị lu mờ. Đây là yêu cầu cần được cân nhắc thấu đáo khi hoàn thiện phương án tuyển sinh trường chuyên trong thời gian tới.
nguonluc